Son yıllarda insanlık olarak pek çok roketler fırlattık, bunlar genelde uydularımızı, roverları, uzay istasyonunun kaynaklarını ve bilimcilerini taşımak üzere oldu. Ancak gönderilen bu yerlerin arasında kalan bir cisim var ki eski popülerliğini kaybetmiş, sosyal medyada roket iniş viralleri kadar yer alamayan bir yer.

Soğuk savaş klişelerini geçerek günümüzde ay görevlerinin çok fazla olmadığını söylemek isterim. Hiç yok denemezler Japonya, Çin ve Avrupa Uzay Ajansı(ESA) halen faaliyet sürdürüyor Ay üzerinde. Diğer bazı ülkeler yüzeye inmeden sadece yörünge uyduları ile çalışmalar yapıyor. Ancak Ay popülerliğini tekrar kazanacak gibi. Öyle ki Çin 2019 Nisan’ında Ay’ın karanlık yüzeyine 2 adet yüzey araştırmaları için rover indirdi. Sektörde pek sözü olmasa da İsrail Ay yörüngesine başarıyla soktuğu bir aracını yüzeye indirme çalışmaları sırasında kaybetti. ABD yeni bir kararla tekrar Ay’a gideceklerini açıkladı. Bunlardan çıkarım yaparak geçtiğimiz 40-50 yılda pek uzaya açılamayan ülkelerin Ay ile çalışmalarına başladığını görebiliriz. Benim bu yazıyı yazmama sebep veren ise Çin’in Ay yüzeyinden örnek materyal getirecek olması, bu ilk defa yapılacak bir şey değil ABD ve USSR çoktan bu görevleri tamamladı. Ancak aradan 40 yıl geçtiği için Çinli bilimciler bu çalışmayı uygun görmüş olsa gerek.

Görevin detaylarına girecek olursak çok ilginç bir yöntemle karşılaşıyoruz. Görevi taşıyan roketin adı Chang-5, Çin’in en büyük taşıyıcı roketi. Net ağırlığı 8200 kg ve 4 modülden oluşuyor. 2’si Ay’a iniş için diğer 2’si ise Dünya’ya dönüş için kullanılacak modüller. Görevin nasıl olduğundan bahsedersem daha anlaşılır olacak o yüzden; Roket fırlatıldıktan sonra ilk olarak araç Ay yörüngesine oturtulacak ve robotik kollu modül ile taşıyıcı modül (birleşik olarak) Ay yüzyine indirilecek. İniş için seçilen bölge 40 yıl önce yapılan görevleri de hesaba katarak genç olarak sınıflanan volkanik bir ova olarak belirlenmiş, Rümker olarak adlandırılıyor.

Chang-5 Uzay Aracının Özellikleri

ABD ve USSR’nin yaptıkları inişler 3 milyar yıllık alanlardı, Çin’in fırlattığı araç ise 1.2 milyar yıl önce oluşmaya başlamış daha genç diye sınıflandırılabilecek bir bölge. Yapılan bu çalışma diğer tüm çalışmalarda olduğu gibi diğer alanlarda kullanılabilecek fikirler verecek. Mesela alınan örneklerle ve Ay’ın krater sayısını karşılaştırarak diğer gezegenlerin yaşlarını hesaplayabileceğiz. Yüzeye inen araç robotik kolla örnekleri taşıyıcı modüle yükleyecek, bu işlem yaklaşık 1 Ay günü sürecek.  Hedeflenen örnek yüzeyin 2 metre altından alından 2 kg magmatik kayaç. Modüle yüklenen örnekler taşıyıcıyla robotik kolun bağlantıları kesildikten sonra halen yörüngede duran diğer 2 modüle fırlatılacak. Ardından Dünya’ya geri dönüş başlayacak, geri dönüş testleri 2014 yılında Chang-5-T1 tarafından yapılmış bu yüzden aksaklık beklenmiyor. Atmosferden geçecek sadece tek bir modül olacak, örneklerin Moğolista’nın iç kısmında kalan bir kırsala inmesi planlanıyor.

Şimdi ayın yüzeyinde kalan modüle ne olacak diye sorabilirsiniz. Bunca hazırlık bir modülü arkada boş bırakılsın diye yapılmıyor tabi ki. Yüzeyden örnek alan araç aynı zamanda Panoromik kamera, görünür ve yakın kızıl ötesi mineralojik spektrometre [near-infrared Lunar Mineralogical Spectrometer (LMS)] si bulunuyor. Bu cihazlarla Ay’ın coğrafik yapısı hakkında daha fazla bilgi edinilmesi bekleniyor. Tabi ki Çin hükümetinin günümüz politikaları nedeniyle görev hakkında daha fazla bilgi alamıyoruz. Ancak Chang-5’in altıncı Ay görevi olduğunu göz önünde bulundurularak Çin’in Ay’a yerleşme gibi planları olduğu dedikodusu dönüyor sektörde.

Kaynakça*

Kaynakça**

Kaynakça***

Kaynakça****